การจัดฟันร่วมกับการผ่าตัดขากรรไกร

การจัดฟันร่วมกับการผ่าตัดขากรรไกร

คือการผ่าตัดหรือศัลยกรรมกระดูกขากรรไกรบนใบหน้า โดยมีการร่วมกับการจัดฟัน ซึ่งการผ่าตัดขากรรไกรนั้น อาจจะผ่าขากรรไกรเดียว (1-jaw) หรือ สองขากรรไกร (2-jaw) ก็ได้ ขึ้นกับลักษณะความผิดปกติของขากรรไกร โดยการจัดฟันจะทำโดยทันตแพทย์เฉพาะทางด้านการจัดฟัน ส่วนการผ่าตัดขากรรไกรจะเป็นทันตแพทย์ที่เชี่ยวชาญด้านการผ่าตัดขากรรไกรโดยเฉพาะ โดยทันตแพทย์ทั้งสองสาขาจะพูดคุยและวางแผนการรักษาร่วมกันก่อนเริ่มต้นการรักษา

คนไข้ที่จะเข้ารับการรักษาโดยการจัดฟันร่วมกับการผ่าตัดขากรรไกรจะต้องมีสุขภาพแข็งแรง เนื่องจากการผ่าตัดขากรรไกรเป็นการผ่าตัดใหญ่ที่ต้องดมยาสลบ ส่วนอายุที่ทำได้ควรมีอายุตั้งแต่ 18 ปีขึ้นไป เนื่องจากต้องให้กระดูกขากรรไกรเจริญเติบโตเต็มที่ก่อน ถ้าอายุยังไม่ถึงทันตแพทย์จะให้รอไปจนกว่าอายุจะถึงเกณฑ์ที่กำหนด

 

ขั้นตอนของการจัดฟันร่วมกับการผ่าตัดขากรรไกร (Conventional approach) 

  1. การจัดฟันก่อนการผ่าตัด (Presurgical Orthodontics) เพื่อเตรียมฟันให้อยู่ในสภาพที่ดีโดยใช้เครื่องมือจัดฟันแบบติดแน่นเคลื่อนฟันในแต่ละขากรรไกรไปในตำแหน่งที่สัมพันธ์กับขากรรไกรนั้นๆ ขั้นตอนนี้ใช้เวลาประมาณ 1-2 ปี ความช้าเร็วในการจัดฟันของแต่ละคนจะนานมากน้อยแค่ไหนขึ้นกับความรุนแรงของปัญหา โดยการจัดฟันก่อนการผ่าตัดมักจะทำให้การสบฟันรวมทั้งใบหน้าดูแย่ลง เหมือนว่าความผิดปกติดูรุนแรงขึ้น ซึ่งจะเป็นเพียงชั่วคราว และใบหน้าจะดูดีขึ้นทันทีเมื่อทำการผ่าตัดขากรรไกรในขั้นต่อไป
  2. การผ่าตัดขากรรไกร (Orthognathic Surgery) หลังจากผ่านขั้นตอนจัดฟันเรียบร้อยแล้วก็จะเข้าสู่ขั้นตอนของการผ่าตัด การผ่าตัดขากรรไกรเป็นการผ่าตัดใหญ่ ต้องมีการดมยาสลบ จึงควรทำในสถานพยาบาลที่ปลอดภัย เช่น ใน รพ. ที่มีแพทย์ดมยาและอุปกรณ์ที่พร้อม ก่อนผ่าจะต้องเตรียมคนไข้ให้พร้อมทั้งในเรื่องการเตรียมตัวก่อนผ่า การพิมพ์ปาก เอกซเรย์ รวมถึงทำเฝือกสบฟันสำหรับใช้ในห้องผ่าตัด
    ในการผ่าตัดขากรรไกรแพทย์จะผ่าตัดแยกขากรรไกรและฟันจะถูกจัดวางใหม่ จากนั้นจึงถอยกรามไปทางด้านหลังหรือเลื่อนกรามมาด้านหน้าในตำแหน่งที่ต้องการก่อนจะใส่เหล็กสกรูยึดขากรรไกรจนกว่ากระดูกบริเวณนั้นจะสมานตัว อาจจะต้องมีการมัดฟันไว้ในตำแหน่งที่ต้องการหลายสัปดาห์ ภายหลังการผ่าตัดต้องนอนพักในโรงพยาบาลประมาณ 1-3 วัน หลังจากนั้นจึงกลับไปพักรักษาตัวต่อที่บ้านอีกประมาณ 1-2 สัปดาห์โดยปกติหลังการผ่าตัดขากรรไกร จะเห็นรูปหน้าที่ดีขึ้น เพียงแต่ระยะแรกจะยังมีอาการบวมจึงอาจยังมองเห็นรูปหน้าได้ไม่ชัดเจน อาการบวมมากๆ จะเป็นอยู่ 3 วันหลังผ่าตัด แล้วค่อยๆ ลดลงและหายไปในระยะเวลา 3 – 6 สัปดาห์ ช่วงหลังผ่าตัดควรรับประทานอาหารเหลวเท่านั้น ควรจะขยับปากบ้างเพื่อให้กล้ามเนื้อขากรรไกรได้เคลื่อนไหว รวมทั้งหมั่นบ้วนปากด้วยน้ำยาบ้วนปากตามแพทย์สั่งเพื่อป้องกันการติดเชื้อเนื่องจากแผลผ่าตัดอยู่ภายในช่องปาก หลังทำการรักษาควรมาพบทันตแพทย์ตามนัดทุกครั้งเพื่อติดตามผลการรักษาการผ่าตัดขากรรไกรก็เหมือนการผ่าตัดอื่นๆ ที่อาจมีผลข้างเคียงและผลแทรกซ้อนเกิดขึ้นได้ เช่น การติดเชื้อ กระดูกไม่ต่อกัน แผลหายช้า แต่ทันตแพทย์ที่ทำการผ่าตัดก็จะหาทางป้องกันให้โอกาสเกิดน้อยที่สุด ส่วนปัญหาริมฝีปากชาที่คนมักเป็นกังวลกันนั้นก็ต้องเรียนว่าจะเกิดขึ้นกับคนไข้ทุกคน แต่จะค่อยๆ ดีขึ้นตามลำดับได้เอง
  3. การจัดฟันหลังการผ่าตัด (Postsurgical Orthodontics) เป็นการเก็บรายละเอียดเพื่อให้รูปหน้าดูสมส่วนลงตัวมากขึ้นและการสบฟันสมบูรณ์ยิ่งขึ้น โดยมากจะใช้ยางดึงฟันร่วมด้วย ขั้นตอนนี้จะใช้เวลาประมาณ 6 เดือน

 

การจัดฟันร่วมกับการผ่าตัดขากรรไกรแบบผ่าตัดก่อนจัดฟัน (Surgery-first approach)

วิธีนี้เป็นรูปแบบการรักษาที่เริ่มนิยมในปัจจุบัน เนื่องจากวิธีดั้งดิมมีข้อจำกัดในเรื่องระยะเวลาการรักษาที่ค่อนข้างนาน และในบางระยะของการรักษาผู้ป่วย (ก่อนผ่าตัดขากรรไกร) ผู้ป่วยจะมีการสบฟันและใบหน้าที่ดูผิดปกติรุนแรงขึ้น ซึ่งเป็นลักษณะที่ไม่พึงประสงค์ของผู้ป่วย

 

ข้อดีของการจัดฟันร่วมกับการผ่าตัดขากรรไกรแบบผ่าตัดก่อนจัดฟัน

  • ลดระยะเวลาการรักษาได้ประมาณ12-18เดือน เนื่องจากไม่มีระยะเวลาจัดฟันก่อนผ่าตัดขากรรไกร
  • แก้ไขความผิดปกติของใบหน้าและขากรรไกรได้ตั้งแต่เริ่มแรกของการรักษา รวมถึงไม่มีระยะที่ทำให้ใบหน้าหรือการสบฟันที่ผิดปกติรุนแรงกว่าเดิม
  • การจัดฟันสามารถเคลื่อนฟันได้ไวขึ้น ภายหลังจากการผ่าตัด (Regional accerlatory phenomenon)
  • หากมีการคืนตัวกลับของกระดูกขากรรไกรจากการผ่าตัด สามารถแก้ไขในระหว่างการรักษาจัดฟัน